Co zmienia się na SOR od 1 sierpnia 2026 r.

Pacjent, który zgłosił się na SOR później, może trafić do lekarza wcześniej. Nie jest to odstępstwo od kolejki, lecz istota segregacji medycznej: o pierwszeństwie decyduje stan zdrowia, a nie godzina pobrania biletu. Od 1 sierpnia 2026 r. zmienią się dane, które system TOPSOR pomagający w segregacji ma mierzyć i pokazywać pacjentom, oraz sposób opisania algorytmu ESI w przepisach.

W cotygodniowym przeglądzie nowelizacji wskazaliśmy tę zmianę jako jedną z najważniejszych regulacji wchodzących w życie na przełomie lipca i sierpnia.

Skąd ta zmiana

TOPSOR nie jest nowym systemem. Jego podstawę stanowi art. 33a ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym, a minimalną funkcjonalność określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z 30 czerwca 2021 r. (Dz.U. 2021 poz. 1182), które od 1 sierpnia będzie obowiązywać w zmienionym brzmieniu. Nowelizacja ma przede wszystkim dokładniej mierzyć drogę pacjenta przez SOR, rozszerzyć zakres informacji na wyświetlaczach i uporządkować współpracę lokalnych systemów szpitalnych z TOPSOR.

Projekt o numerze MZ1863 został skierowany do konsultacji i uzgodnień 16 lutego 2026 r. Po uwagach uczestników konsultacji i Rządowego Centrum Legislacji resort zmienił m.in. przepis o ESI, doprecyzował okres pomiaru czasu oraz dodał dokumentację techniczną i dziewięciomiesięczny termin na dostosowanie systemów. Kolejne wersje projektu, uwagi i odpowiedzi resortu są dostępne na oficjalnej karcie prac legislacyjnych.

To rozporządzenie ministra wydane na podstawie art. 33a ust. 12 ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym. Nie wymagało więc uchwalenia przez Sejm, rozpatrzenia przez Senat ani podpisu Prezydenta. Minister Zdrowia wydał je 13 lipca, a akt ogłoszono 17 lipca 2026 r. Jego ostatni przepis brzmi:

§ 2. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

W konsekwencji nowe przepisy zaczną obowiązywać 1 sierpnia 2026 r. Nie oznacza to jednak, że tego samego dnia każdy szpital zakończy wszystkie prace informatyczne. Dla dostosowania systemu rozporządzenie ustanawia osobny, ruchomy termin.

SOR nie działa według kolejności przyjścia

Punktem wyjścia jest definicja ustawowa. Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym, w tekście jednolitym ogłoszonym w Dz.U. 2026 poz. 141, stanowi:

Art. 3 pkt 14b. segregacja medyczna – proces ustalenia kolejności udzielania świadczeń opieki zdrowotnej w szpitalnych oddziałach ratunkowych oraz w zespołach ratownictwa medycznego, realizowany wobec osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, uwzględniający stan zdrowia tych osób;

Ustawa określa też, kto wykonuje tę ocenę i jaką rolę pełni TOPSOR:

Art. 33a ust. 1. W szpitalnym oddziale ratunkowym jest prowadzona segregacja medyczna. Segregację medyczną przeprowadza pielęgniarka systemu, ratownik medyczny lub lekarz systemu.

Art. 33a ust. 2. W wyniku przeprowadzonej segregacji medycznej osobie w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego jest przydzielana jedna z kategorii w pięciostopniowej skali.

Art. 33a ust. 4. Do prowadzenia segregacji medycznej wykorzystuje się system zarządzający trybami obsługi pacjenta w szpitalnym oddziale ratunkowym, w którym są przetwarzane dane osobowe, w tym dane dotyczące zdrowia pacjenta oraz dane o liczbie osób i czasie oczekiwania na udzielenie świadczenia zdrowotnego w szpitalnym oddziale ratunkowym, zwany dalej „TOPSOR”.

TOPSOR pomaga zatem prowadzić i dokumentować segregację, ale sam nie zastępuje osoby wykonującej triaż. Zgodnie z wyjaśnieniem Ministerstwa Zdrowia aplikacja może zasugerować kategorię ESI, natomiast ostateczną decyzję podejmuje pielęgniarka systemu, ratownik medyczny albo lekarz systemu na podstawie parametrów życiowych, wywiadu i całościowej oceny pacjenta.

Czym jest segregacja ESI

Emergency Severity Index, czyli ESI, to pięciopoziomowy algorytm segregacji pacjentów w oddziale ratunkowym. Według amerykańskiej Agency for Healthcare Research and Quality dzieli on pacjentów na grupy od ESI 1, czyli najbardziej pilnej, do ESI 5, czyli najmniej pilnej. Najpierw ocenia pilność kliniczną, stabilność i ryzyko pogorszenia, a u pacjentów, którzy nie trafili do ESI 1 lub 2, także przewidywane zapotrzebowanie na zasoby medyczne.

W uproszczeniu triaż przebiega kaskadowo:

1. Jeżeli pacjent wymaga natychmiastowej interwencji ratującej życie, kwalifikuje się do poziomu ESI 1.
2. Jeżeli sytuacja jest wysokiego ryzyka albo wystąpiły nowe zaburzenia świadomości, rozważa się ESI 2. Tę kategorię można też przyznać po klinicznej ocenie bardzo silnego bólu lub cierpienia.
3. Po wykluczeniu dwóch najwyższych poziomów algorytm ocenia, ilu rodzajów zasobów pacjent prawdopodobnie będzie potrzebował: co najmniej dwóch dla ESI 3, jednego dla ESI 4 albo żadnego w rozumieniu algorytmu dla ESI 5.
4. Parametry życiowe w strefie zagrożenia mogą skłonić osobę prowadzącą triaż do ponownej oceny i nadania wyższego priorytetu.

„Zasoby” nie oznaczają tu liczby wolnych lekarzy lub łóżek w danej chwili. Chodzi o przewidywane rodzaje badań i interwencji, na przykład diagnostykę laboratoryjną, obrazowanie lub podanie leków drogą pozajelitową. ESI nie stawia diagnozy i nie jest planem leczenia. Ma pomóc szybko wyłonić osoby, które nie mogą bezpiecznie czekać, oraz uporządkować pozostałe zgłoszenia.

Aktualne materiały szkoleniowe Emergency Nurses Association dotyczą piątej edycji podręcznika ESI. Z tego nie wynika jednak automatycznie, że polskie rozporządzenie od 1 sierpnia nakazuje każdemu SOR stosowanie „ESI 5.0”. Tekst prawny nie wskazuje numeru wersji.

ESI nie zastępuje polskich kolorów

ESI i kolorowa kategoria pilności nie są w przepisach tym samym pojęciem. Sam algorytm ESI nie przypisuje poziomom maksymalnych czasów oczekiwania. Algorytm dostarcza logiki oceny klinicznej, natomiast limity czasu na pierwszy kontakt z lekarzem określa polskie rozporządzenie w sprawie szpitalnego oddziału ratunkowego (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1646). Jego § 6 ust. 9 stanowi:

W wyniku przeprowadzonej segregacji medycznej osoba, o której mowa w § 2 ust. 1, jest przydzielana do jednej z pięciu kategorii zróżnicowanych pod względem stopnia pilności udzielenia jej świadczeń zdrowotnych, zwanej dalej „kategorią pilności”, gdzie:

1. kolor czerwony oznacza natychmiastowy kontakt z lekarzem;
   
2. kolor pomarańczowy oznacza czas oczekiwania na pierwszy kontakt z lekarzem do 10 minut;
   
3. kolor żółty oznacza czas oczekiwania na pierwszy kontakt z lekarzem do 60 minut;
   
4. kolor zielony oznacza czas oczekiwania na pierwszy kontakt z lekarzem do 120 minut;
   
5. kolor niebieski oznacza czas oczekiwania na pierwszy kontakt z lekarzem do 240 minut.

Samo rozporządzenie nie zawiera tabeli przyporządkowującej poszczególne poziomy ESI do kolorów. TOPSOR podpowiada kategorię na podstawie algorytmu, a ostateczną kwalifikację zatwierdza osoba prowadząca triaż.

Kategoria nie jest też przyznawana raz na zawsze. Jeżeli pacjent nadal przebywa na oddziale, jego stan ma być oceniany w razie potrzeby, nie rzadziej niż co 90 minut od pobrania biletu. Wynik trafia do dokumentacji medycznej, a zmiana stanu może prowadzić do zmiany priorytetu. Pacjenci zieloni i niebiescy mogą natomiast zostać skierowani do miejsca udzielającego świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej, jeżeli pozwalają na to zasady określone w regulaminie danego podmiotu.

Co naprawdę zmienia się w przepisie o ESI

Nowelizacja nie wprowadza ESI do polskich SOR po raz pierwszy. Dotychczasowy § 2 pkt 9 rozporządzenia z 2021 r. wymagał prowadzenia segregacji zgodnie z algorytmem ESI w wersji 4.0 i w sposób odpowiadający wytycznym jego twórcy lub licencjodawcy.

Od 1 sierpnia 2026 r. przepis otrzyma krótsze brzmienie:

§ 2 pkt 9: zapewnienie możliwości przeprowadzania segregacji medycznej w systemie segregacji medycznej, zgodnie z algorytmem Emergency Severity Index (ESI);

Znaczenie zmiany jest węższe, niż sugerowały niektóre informacje o projekcie. W lutowym projekcie proponowano odwołanie do „aktualnych wytycznych twórcy lub licencjodawcy” ESI. Rządowe Centrum Legislacji zakwestionowało tak dynamiczne odesłanie do prywatnych, zmiennych materiałów. W finalnym akcie usunięto zarówno numer wersji 4.0, jak i odwołanie do aktualnych wytycznych.

Nowe brzmienie pozwala uniknąć wpisywania jednej wersji algorytmu na stałe do rozporządzenia. Samo w sobie nie przesądza jednak, którą kolejną edycję ma wdrożyć konkretny SOR ani że każda zmiana materiałów licencjodawcy zaczyna automatycznie obowiązywać jak polskie prawo.

Osobne czasy dla trzech etapów

Najbardziej odczuwalną dla pacjentów zmianą ma być dokładniejsze pokazanie, gdzie powstaje oczekiwanie. Rozporządzenie wymaga:

§ 2 pkt 2: całościowy i częściowe pomiary czasu pobytu pacjenta w SOR, począwszy od pobrania biletu do zakończenia pobytu w SOR, w podziale na etap rejestracji, segregacji medycznej i pierwszego kontaktu z lekarzem, z uwzględnieniem czasu oczekiwania pacjenta na każdy z tych etapów;

Nie będzie to już wyłącznie jedna zbiorcza liczba. Obok całkowitego czasu pobytu system ma osobno mierzyć oczekiwanie na:

• rejestrację,
• segregację medyczną,
• pierwszy kontakt z lekarzem.

Na wyświetlaczach zbiorczych w obszarze segregacji, rejestracji i przyjęć mają pojawić się:

§ 2 pkt 4: prezentację na wyświetlaczach zbiorczych, zainstalowanych w obszarze segregacji medycznej, rejestracji i przyjęć SOR:
a) średniego przewidywanego czasu oczekiwania na rejestrację, segregację medyczną i na pierwszy kontakt z lekarzem, z uwzględnieniem kategorii, o których mowa w art. 33a ust. 2 ustawy,
b) listy indywidualnych numerów pacjentów oczekujących na rejestrację, segregację medyczną i na pierwszy kontakt z lekarzem, z uwzględnieniem kategorii, o których mowa w art. 33a ust. 2 ustawy,
c) całkowitej liczby pacjentów przebywających aktualnie w SOR;

To ważne rozróżnienie: wyświetlacz pokazuje numer z biletu, a nie nazwisko pacjenta. Czas jest prognozą opartą na danych i kategorii pilności, nie gwarantowaną godziną wizyty. Pilniejsze zgłoszenie lub pogorszenie stanu osoby już czekającej może zmienić kolejność.

Część informacji o kolejkach można już sprawdzać online w serwisie pacjent.gov.pl. Mapa podaje łączną liczbę osób przebywających na SOR, liczbę pacjentów czekających na pierwszy kontakt z lekarzem i przewidywane czasy. Centrum e-Zdrowia wyjaśnia, jak sprawdzić czas rejestracji, triażu i oczekiwania na lekarza. Nowelizacja nie tworzy tej usługi od początku. Doprecyzowuje natomiast minimalne pomiary TOPSOR i zakres prezentacji na wyświetlaczach oddziału.

Nowe obowiązki IT i drugi termin

Rozporządzenie nakłada na podmiot leczniczy trzy wyraźne obowiązki techniczne:

§ 5 ust. 2:
16) wykonywanie kopii bezpieczeństwa danych przetwarzanych na poziomie lokalnym w TOPSOR;
17) dwustronną komunikację systemu teleinformatycznego podmiotu leczniczego, w którego strukturach funkcjonuje SOR, z aktualną wersją aplikacji TOPSOR, zgodnie z dokumentacją techniczną udostępnioną przez administratora TOPSOR;
18) dostosowanie systemu teleinformatycznego podmiotu leczniczego, w którego strukturach funkcjonuje SOR, do aktualnej wersji aplikacji TOPSOR, w terminie 9 miesięcy od dnia udostępnienia dokumentacji technicznej z opisem zmian w systemie zarządzającym TOPSOR.

Administrator TOPSOR ma udostępnić potrzebną dokumentację techniczną na swojej stronie. Na wykonanie obowiązku dostosowania systemu z § 5 ust. 2 pkt 18 szpital otrzymuje dziewięć miesięcy, liczone nie od 1 sierpnia, lecz od dnia udostępnienia dokumentacji opisującej zmiany.

• 1 sierpnia 2026 r. wchodzi w życie rozporządzenie,
• dostosowanie systemu szpitala z § 5 ust. 2 pkt 18 ma nastąpić w ciągu 9 miesięcy od udostępnienia odpowiedniej dokumentacji technicznej.

Dziewięć miesięcy nie jest ogólnym okresem przejściowym dla wszystkich zmian w rozporządzeniu. Nowelizacja doprecyzowuje także terminy istniejącego raportowania: podmiot leczniczy ma przekazywać administratorowi miesięczny raport z działania TOPSOR do 10. dnia następnego miesiąca, a administrator przekazuje raport ministrowi właściwemu do spraw zdrowia do 15. dnia.

Druga strona medalu

Więcej danych nie oznacza automatycznie krótszej kolejki. Nowe pomiary mogą pokazać, czy zator powstaje przed rejestracją, na etapie segregacji czy przed pierwszym kontaktem z lekarzem, ale nie zwiększają liczby personelu, stanowisk diagnostycznych ani łóżek. To przede wszystkim narzędzie przejrzystości i zarządzania.

Prognozowany czas może się zmieniać. SOR musi przesunąć do przodu pacjenta w cięższym stanie, nawet jeśli pojawił się później. Dlatego wyświetlacz nie może być traktowany jak numer kolejki w urzędzie ani przyrzeczenie przyjęcia o konkretnej godzinie.

Pozostaje też etap wdrożeniowy. Finalny akt słusznie uzależnia dziewięciomiesięczny termin od udostępnienia dokumentacji technicznej, ale oznacza to, że wejście prawa w życie i pełne dostosowanie lokalnych systemów nie muszą nastąpić jednocześnie.

W trakcie konsultacji zwracano ponadto uwagę na spójność terminologii i kolejności etapów w różnych regulacjach dotyczących SOR. Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej wskazało m.in. na różnicę między sekwencją czynności opisaną w projekcie TOPSOR a nazwą „obszar segregacji medycznej, rejestracji i przyjęć” używaną w rozporządzeniu o SOR. Stanowisko z 13 marca 2026 r. nie doprowadziło do równoległej zmiany tego drugiego aktu.

Co zmiana oznacza w praktyce

Dla pacjenta najważniejsze są trzy wnioski. Po pierwsze, nadal nie obowiązuje kolejność przyjścia, lecz kolejność wynikająca z oceny stanu zdrowia. Po drugie, wyświetlacz ma dokładniej pokazać indywidualne numery pacjentów oczekujących, łączną liczbę osób na SOR i przewidywany czas na poszczególnych etapach. Po trzecie, przypisana kategoria może się zmienić, jeżeli stan pacjenta się zmieni, zwłaszcza pogorszy.

Dla szpitala zmiana oznacza dokładniejsze pomiary, doprecyzowane terminy raportów, kopie bezpieczeństwa, dwustronną komunikację i konieczność dostosowania lokalnego systemu do dokumentacji TOPSOR. Dla prawników i osób zarządzających ochroną zdrowia ważne jest natomiast, by nie dopisywać do finalnego aktu tego, co zniknęło na etapie legislacyjnym: obowiązku stosowania każdej aktualnej wersji wytycznych ESI.

Pełną treść Dz.U. 2026 poz. 963, ustawę o Państwowym Ratownictwie Medycznym i przepisy wykonawcze dotyczące SOR można zestawić w wyszukiwarce aktów prawnych Prostej Umowy. Takie porównanie jest szczególnie użyteczne, gdy medialny opis projektu różni się od ostatecznego brzmienia regulacji.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy stanu faktycznego, treści dokumentów oraz aktualnego orzecznictwa.