Opłata dodatkowa za parkowanie pod marketem: czy wezwanie trzeba opłacić?

Pięć minut na zakupy i wezwanie do zapłaty pod wycieraczką – to scenariusz, który dotyka coraz więcej kierowców. Parkingi przy Lidlu, Biedronce, Aldi czy Action oferują darmowy postój, ale wymagają pobrania biletu z parkometru i pozostawienia go za szybą. Brak biletu kończy się „opłatą dodatkową", a jej wysokość potrafi zaskoczyć: od kilkudziesięciu złotych po kwoty rzędu kilku tysięcy. Pisma wyglądają groźnie, powołują się na windykację i dane z CEPiK, i łatwo pod ich wpływem po prostu zapłacić.

W naszym Informatorze regularnie wracają pytania o takie wezwania – na przykład takie:

Dostałem wezwanie do zapłaty za brak biletu pod marketem, a kwota jest naprawdę wysoka. Czy muszę ją płacić, jeśli to nie ja kierowałem autem?

Pytanie rozkłada się na trzy odrębne zagadnienia prawne, które trzeba rozdzielić: czym w ogóle jest to wezwanie, kto może być pozwany i czy kwota jest możliwa do wyegzekwowania. Po kolei.

To nie jest mandat

Pierwsze nieporozumienie dotyczy samego charakteru pisma. Kartka za wycieraczką od prywatnej firmy parkingowej nie jest mandatem karnym. Mandat może wystawić Policja albo Straż Miejska – organy publiczne, działające w trybie publicznoprawnym. Operator prywatnego parkingu to przedsiębiorca, a jego „opłata dodatkowa" to roszczenie cywilnoprawne, wywodzone z umowy.

Konsekwencja jest zasadnicza: nie ma tu żadnego rygoru administracyjnego, żadnego automatyzmu egzekucji. Firma, która chce wyegzekwować opłatę, musi pozwać kierowcę do sądu cywilnego i tam – jak każdy powód – udowodnić swoje roszczenie. Wezwanie pod wycieraczką jest dopiero żądaniem zapłaty, nie tytułem egzekucyjnym. To rozróżnienie ustawia całą resztę analizy.

Czy regulamin parkingu w ogóle Cię wiąże

Skoro opłata wynika z umowy, trzeba odpowiedzieć na pytanie: czy umowa w ogóle została zawarta i na jakich warunkach. Źródłem warunków jest regulamin parkingu, a orzecznictwo jednolicie kwalifikuje go jako wzorzec umowny w rozumieniu art. 384 Kodeksu cywilnego.

Wzorzec umowny nie wiąże automatycznie. Sąd Rejonowy Gdańsk-Południe w Gdańsku wskazał, że regulamin parkingu wiąże konsumenta tylko wtedy, gdy „posługiwanie się nim jest zwyczajowo przyjęte i konsument może się z łatwością dowiedzieć o jego treści" (sygn. akt IX C 157/19). Z orzecznictwa wyłania się test dwuetapowy:

1. czy posługiwanie się regulaminem jest w tego typu stosunkach zwyczajowo przyjęte (przy parkingach – jest),
2. czy kierowca miał realną, a nie pozorną możliwość zapoznania się z treścią regulaminu przed wjazdem.

Drugi etap bywa rozstrzygający. Sąd Rejonowy w Toruniu uznał, że „przedstawienie konsumentowi regulaminu w formie nieczytelnej (mała czcionka, wyświetlenie na tablicy) nie spełnia wymogu ustawowego z art. 384 KC" (sygn. akt I C 1916/22). Jeżeli regulamin jest schowany za bramą, napisany drobnym drukiem albo udostępniony tak, że kierowca nie ma szans go przeczytać przed pozostawieniem auta – nie wiąże.

Samo zawarcie umowy następuje w sposób dorozumiany. Sąd Apelacyjny w Katowicach, powołując art. 60 KC, przyjął, że „umowa najmu miejsca parkingowego zostaje zawarta z chwilą wjazdu na teren parkingu i pozostawienia tam pojazdu" (sygn. akt I ACa 918/18). Nie trzeba niczego podpisywać – ale to oznacza też, że stroną umowy staje się ten, kto fizycznie wjechał i zaparkował.

Kto może zostać pozwany: kierujący, nie właściciel auta

Operatorzy parkingów ustalają dane właściciela pojazdu z bazy CEPiK na podstawie numeru rejestracyjnego i do właściciela kierują wezwania oraz pozwy. Orzecznictwo konsekwentnie uznaje tę praktykę za chybioną.

Stroną umowy o parkowanie – a więc jedynym podmiotem, który mógłby być zobowiązany do zapłaty – jest osoba, która faktycznie wjechała na parking i z niego skorzystała. Sąd Apelacyjny w Katowicach przesądził, że „stroną umowy parkingowej jest osoba faktycznie korzystająca z parkingu, a nie właściciel pojazdu" (sygn. akt I ACa 918/18). Sąd Rejonowy w Gdyni dopowiedział, że „sam fakt bycia właścicielem pojazdu w CEPiK nie czyni automatycznie osoby zobowiązanej do zapłaty kary umownej za nieprawidłowe parkowanie" (sygn. akt VI GC 930/22).

Idą za tym dwie praktyczne konsekwencje. Po pierwsze, ciężar dowodu spoczywa na operatorze. To powód musi wykazać, kto prowadził auto – jak ujął to Sąd Rejonowy w Żorach, „powód zobowiązany jest wykazać, że to konkretny pozwany kierował pojazdem i parkował nim w spornych datach" (sygn. akt I C 272/23). Dane z CEPiK dają firmie jedynie namiar na właściciela, nie dowód, kto siedział za kierownicą.

Po drugie, właściciel pojazdu nie ma obowiązku donosić na kierowcę. Sąd Rejonowy w Gdyni wskazał wprost, że „właściciel pojazdu nie ma obowiązku informowania zarządcy parkingu o danych rzeczywistego użytkownika pojazdu" (sygn. akt VI GC 930/22). Auto mógł prowadzić członek rodziny, znajomy, leasingobiorca – w sprawie gdyńskiej pozwany sprzedał pojazd na kilka miesięcy przed zdarzeniem, a wezwanie i tak trafiło do niego jako byłego właściciela z CEPiK.

Wysoka opłata: rażąco wygórowana kara bywa bezskuteczna w całości

Zostaje kwota. Opłata dodatkowa zastrzeżona w regulaminie za brak biletu to z konstrukcji kara umowna – z góry określona suma należna za naruszenie warunków umowy.

Można by przypuszczać, że sąd po prostu obniży zawyżoną karę do rozsądnego poziomu. Tak działa mechanizm miarkowania kary umownej z art. 484 § 2 KC. W relacji z konsumentem orzecznictwo Sądu Najwyższego idzie jednak dalej – i to zdecydowanie na korzyść kierowcy.

Sąd Najwyższy w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych przyjął, że rażąco wygórowana kara umowna w umowie konsumenckiej jest niedozwolonym postanowieniem umownym (klauzulą abuzywną) w rozumieniu art. 385¹ KC. A klauzula abuzywna nie podlega miarkowaniu – jest po prostu bezskuteczna. W sprawie o sygn. akt I NSNc 337/21 Sąd Najwyższy stwierdził, że „w przypadku klauzuli abuzywnej przewidującej rażąco wygórowaną karę umowną w umowie konsumenckiej, sąd nie może dokonać miarkowania kary na podstawie art. 484 § 2 KC, lecz musi uznać takie postanowienie za bezskuteczne wobec konsumenta". W sprawie o sygn. akt I NSNc 544/21 doprecyzował, że takie postanowienie „jest bezskuteczne ex lege od momentu zawarcia umowy".

Różnica jest fundamentalna. Miarkowanie oznaczałoby, że płacisz mniej. Bezskuteczność oznacza, że z tej kary nie płacisz nic – operator traci roszczenie w całości, a nie tylko nadwyżkę ponad „uczciwy" poziom.

Kiedy opłata jest „rażąco wygórowana"? Sądy stosują dwa kryteria. Pierwsze to porównanie z analogicznymi opłatami publicznoprawnymi: Sąd Rejonowy Gdańsk-Południe uznał za abuzywną opłatę 300 zł, sześciokrotnie wyższą niż opłata dodatkowa w miejskiej strefie płatnego parkowania (sygn. akt IX C 157/19). Drugie to test sformułowany w wyroku o sygn. akt I NSNc 544/21 – kara jest rażąco wygórowana, jeżeli „prowadzi do nieuzasadnionego wzbogacenia wierzyciela i istnieje nieusprawiedliwiona okolicznościami sprawy dysproporcja między wysokością zastrzeżonej kary umownej a ochroną interesu wierzyciela". Opłata wielokrotnie przewyższająca realny koszt postoju, liczony w złotówkach, jest podręcznikowym kandydatem do uznania za rażąco wygórowaną.

Co istotne, sąd bada abuzywność postanowienia z urzędu – nie trzeba nawet samemu podnosić tego zarzutu, by sąd go uwzględnił. Trzeba przy tym pamiętać o granicy: ochrona z art. 385¹ KC działa w relacjach z konsumentem, czyli przy zwykłych, prywatnych zakupach. W obrocie profesjonalnym (np. floty firmowe) reżim jest inny.

Najgorszy możliwy ruch: reklamacja do firmy parkingowej

Zostaje pytanie, co zrobić z pismem. Naturalnym odruchem jest odpisać firmie, wyjaśnić sytuację, dołączyć paragon ze sklepu na dowód krótkiego postoju. To błąd, przed którym warto wyraźnie ostrzec.

Wysyłając reklamację, dostarczasz operatorowi dokładnie to, czego brakuje mu do pozwu: swoje dane. Firmy zwykle proszą o komplet danych „do rozpatrzenia sprawy", a wiadomość e-mail z imieniem i nazwiskiem albo podpisem na końcu to gotowy dowód, kto był kierowcą. Podobnie paragon – zawiera końcówkę numeru karty płatniczej, która pozwala powiązać transakcję z konkretną osobą. To rodzaj autodenuncjacji: dobrowolnie dostarczasz dowód przeciwko sobie w sprawie, w której ciężar dowodu spoczywa na drugiej stronie.

Trzeba jednak rozróżnić dwie sytuacje. Ignorować można – i często należy – nieformalne wezwania od firmy parkingowej. Czego ignorować absolutnie nie wolno, to pisma z sądu: nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym albo odpis pozwu. Brak reakcji na pismo sądowe w wyznaczonym terminie prowadzi do wyroku zaocznego, w którym sąd przyjmuje twierdzenia firmy za prawdziwe. Pismo sądowe trzeba odebrać i odpowiedzieć na nie w terminie – najlepiej z pomocą prawnika.

Praktyczne wnioski

1. Nie płać od razu i nie panikuj. Wezwanie pod wycieraczką to nie mandat i nie tytuł egzekucyjny – to żądanie zapłaty, które firma musiałaby dopiero udowodnić przed sądem.
2. Nie odpisuj firmie parkingowej i nie wysyłaj paragonów. Każde pismo z Twoimi danymi ułatwia operatorowi ustalenie kierowcy. Ciężar dowodu jest po jego stronie – nie wyręczaj go.
3. Sprawdź, do kogo trafiło wezwanie. Jeśli przyszło do właściciela auta tylko na podstawie danych z CEPiK, a prowadził ktoś inny (albo nie wiadomo kto), operator ma poważny problem dowodowy.
4. Oceń dostępność i czytelność regulaminu. Jeśli regulaminu nie dało się realnie przeczytać przed wjazdem, jest argument, że w ogóle Cię nie wiąże.
5. Przy wysokiej kwocie pomyśl o zarzucie abuzywności. Opłata rażąco wyższa od stawek w miejskiej strefie płatnego parkowania może zostać uznana za bezskuteczną w całości – sąd bada to z urzędu.
6. Reaguj wyłącznie na pisma z sądu. Nakaz zapłaty lub odpis pozwu odbierz i odpowiedz w terminie – zaniechanie kończy się wyrokiem zaocznym. Przy realnym sporze skonsultuj się z prawnikiem.

Podsumowanie

Wezwanie do zapłaty za brak biletu pod marketem wygląda groźnie, ale prawnie stoi na słabych nogach. To roszczenie cywilne, nie mandat. Operator musi udowodnić, że konkretna osoba zawarła umowę – a danych z CEPiK do tego nie wystarczy, bo stroną umowy jest kierujący, nie właściciel auta. Sama opłata, jeśli jest rażąco wygórowana, w relacji z konsumentem nie podlega obniżeniu, lecz upada w całości jako klauzula abuzywna. Klucz to nie ułatwiać firmie pracy: nie dostarczać jej własnych danych i reagować dopiero na pisma z sądu. Jeśli trzymasz w ręku podobne wezwanie, własną sytuację możesz wstępnie zorientować w naszym Informatorze, a powołane wyżej orzecznictwo sprawdzić w Wyszukiwarce Orzeczeń Sądowych.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy stanu faktycznego, treści dokumentów oraz aktualnego orzecznictwa.