Bezpieczna woda z kranu: co zmienia nowelizacja o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę

Wodę z kranu pije albo używa do gotowania niemal każdy z nas, a o jej jakości myślimy zwykle dopiero wtedy, gdy coś jest nie tak. Woda przeznaczona do spożycia jest tematem ostatniej nowelizacji.

To ostatnia z pięciu nowelizacji z naszego przeglądu zmian z tygodnia 18–24 maja. Ustawa z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. 2026 poz. 605) zmienia pięć aktów naraz i wdraża unijną dyrektywę 2020/2184. Wyjaśniamy, co realnie się zmienia: dla wodociągów, samorządów, zarządców budynków i samych mieszkańców.

Skąd ta zmiana?

Nowelizacja to spóźniona transpozycja dyrektywy 2020/2184 o jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Termin jej wdrożenia upłynął jeszcze w styczniu 2023 r., a Polska była ostatnim państwem Unii Europejskiej, które przystąpiło do formalnej transpozycji - na tyle opieszale, że Komisja Europejska skierowała do niej formalne wezwanie.

Droga do uchwalenia ustawy była wyboista. Pierwsza wersja, z 2025 r., została zawetowana przez Prezydenta Karola Nawrockiego jako „nadregulacja" nakładająca na wspólnoty mieszkaniowe, spółdzielnie i samorządy obowiązki wykraczające poza unijną dyrektywę. Druga wersja po znaczących modyfikacjach, w tym wprowadzeniu definicji „punktu dostawy" rozgraniczającej odpowiedzialność została uchwalona 13 marca 2026 r. i podpisana przez Prezydenta 30 kwietnia. Ogłoszenie w Dzienniku Ustaw nastąpiło 6 maja 2026 r., a ustawa wchodzi w życie 21 maja 2026 r. Zmienia ona pięć aktów: obok ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę także m.in. ustawę o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Prawo budowlane i Prawo wodne.

Od pojedynczych badań do zarządzania ryzykiem

Najgłębsza zmiana dotyczy samej filozofii kontroli jakości wody. Dotychczasowy model opierał się przede wszystkim na okresowych badaniach laboratoryjnych. Nowelizacja zastępuje go podejściem opartym na ryzyku, obejmującym cały łańcuch od ujęcia po kran. Wprowadza je nowy art. 4d ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę:

W całym łańcuchu zaopatrzenia w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi, od obszaru zasilania ujęcia wody wykorzystywanego do poboru wody, przez jej uzdatnianie, magazynowanie i dystrybucję do punktu zgodności, stosuje się podejście oparte na ryzyku obejmujące następujące elementy:
1) ocenę ryzyka i zarządzanie ryzykiem w obszarze zasilania ujęcia wody wykorzystywanego do poboru wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi;
2) ocenę ryzyka i zarządzanie ryzykiem w systemie zaopatrzenia w wodę;
3) ocenę ryzyka w wewnętrznym systemie wodociągowym.

W praktyce oznacza to trzy poziomy oceny ryzyka: na ujęciu, w systemie zaopatrzenia i wewnątrz budynków. Ustawa rozkłada je w czasie. Pierwszą ocenę ryzyka w obszarze zasilania ujęć dostawcy wody muszą wykonać do 31 grudnia 2026 r., a ocenę ryzyka systemów zaopatrzenia do 30 czerwca 2028 r.

Ocena ryzyka to dopiero początek. Po niej przychodzi zarządzanie ryzykiem. Na podstawie wyników oceny dostawca wody prowadzi monitoring operacyjny dostosowany do konkretnego systemu i stosuje środki kontroli ryzyka, czyli rozwiązania prawne, techniczne i organizacyjne ograniczające zagrożenia. Kontrola jakości wody staje się więc procesem ciągłym, a nie serią pojedynczych pomiarów.

Szpitale, szkoły, hotele i granica odpowiedzialności

Obowiązki przestają dotyczyć wyłącznie przedsiębiorstw wodociągowych. Trzeci poziom oceny ryzyka - wewnętrzne instalacje - obciąża właścicieli i zarządców tzw. obiektów priorytetowych. Definiuje je art. 4j ust. 1 ustawy:

Obiektem priorytetowym jest niemieszkalny obiekt, w którym więcej niż 50 osób dziennie jest narażonych na ryzyko związane z wodą, w szczególności budynek użyteczności publicznej lub budynek przeznaczony do okresowego pobytu ludzi, zwany dalej „obiektem priorytetowym".

W praktyce to szpitale, szkoły, hotele, domy opieki czy zakłady karne. Ich właściciele i zarządcy muszą przeprowadzić ocenę ryzyka wewnętrznej instalacji, a w obiektach takich jak szpitale czy hotele także badania w kierunku bakterii Legionella w ciepłej wodzie użytkowej oraz badania stężenia ołowiu.

Tu pojawia się kluczowe pojęcie „punktu dostawy" (art. 2 pkt 6a) czyli uproszczeniu zaworu za głównym wodomierzem. To właśnie ono rozgranicza odpowiedzialność. Za jakość wody do punktu dostawy odpowiada dostawca wody, a od punktu dostawy do kranu właściciel lub zarządca nieruchomości. Wprowadzenie tej granicy było jedną z najważniejszych poprawek wobec zawetowanej wcześniej wersji ustawy.

Więcej informacji dla konsumenta

Nowelizacja wzmacnia też pozycję zwykłego odbiorcy wody. Dostawca musi regularnie informować konsumentów o tym, co płynie z ich kranu. Zgodnie z art. 4q ust. 1:

Dostawca wody zapewnia konsumentom nierzadziej niż raz na rok dostęp do informacji obejmujących:
1) najnowsze wyniki monitorowania wartości parametrów jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 13;
(…)
5) aktualną lub średnioroczną cenę dostarczanej wody w przeliczeniu na litr i metr sześcienny;
6) ilość wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi zużytej przez gospodarstwo domowe w ujęciu rocznym lub za okres obrachunkowy (…).

Informacje te mają być dostępne co najmniej raz w roku, a podstawowe dane na stronie internetowej lub w aplikacji.

Nowelizacja porządkuje też sytuacje, w których woda przejściowo nie spełnia wymagań dla parametrów chemicznych. Zamiast prowizorki wprowadza instytucję „odstępstwa" czyli zgody organu nadzoru sanitarnego, udzielanej w drodze decyzji na możliwie najkrótszy czas, nie dłużej niż na trzy lata (art. 13c–13e). O udzielonym odstępstwie konsumenci muszą zostać poinformowani.

Woda dla wszystkich

Dyrektywa ma też wymiar społeczny i nowelizacja przenosi go do polskiego prawa. Nowy art. 4r ust. 1 nakłada na samorządy obowiązek dbania o powszechny dostęp do wody:

Wójt (burmistrz, prezydent miasta) podejmuje działania w celu poprawy lub utrzymania powszechnego dostępu ludności do wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, w tym:
1) identyfikuje osoby bez dostępu lub o ograniczonym dostępie do tej wody, w szczególności spośród osób, członków rodzin i grup osób zagrożonych ubóstwem, marginalizacją i wykluczeniem społecznym (…).

Gmina ma więc nie tylko zapewniać wodę tym, którzy są już podłączeni do sieci, ale też aktywnie szukać osób, które dostępu do bezpiecznej wody nie mają albo mają go w ograniczonym zakresie. To realizacja jednego z celów dyrektywy, czyli ograniczania nierówności w dostępie do wody pitnej.

Koszty i wątpliwości

Tak szeroka reforma kosztuje i tu kryje się główna kontrowersja. Izba Gospodarcza „Wodociągi Polskie" szacowała koszt wdrożenia dyrektywy na około 44 mld zł. Dla porównania, sama ustawa przewiduje na lata 2026–2035 limit wydatków budżetu państwa na zadania samorządów na poziomie około 1,7 mld zł. Różnica między tymi liczbami pokazuje, gdzie realnie spadnie ciężar: na przedsiębiorstwa wodociągowe, samorządy, a w konsekwencji przez taryfy na mieszkańców.

Wątpliwości budzą też terminy. Pierwszą ocenę ryzyka ujęć trzeba wykonać do 31 grudnia 2026 r., co przy tysiącach ujęć w Polsce wielu ekspertów uważa za termin napięty. Osobnym wyzwaniem są nowe, surowsze parametry jakości wody wynikające z dyrektywy w tym PFAS, tzw. wieczne chemikalia, oraz bisfenol A. Ich wykrywanie wymaga kosztownej aparatury laboratoryjnej. Nowelizacja przebudowuje przy okazji cały system badań wody - akredytację laboratoriów i certyfikację materiałów mających kontakt z wodą - co również oznacza koszty dostosowania.

Dostawca wody, który nie wykona w terminie oceny ryzyka, nie poinformuje konsumentów o jakości wody albo zaniedba działań naprawczych, podlega karze pieniężnej od 100 zł do 60 000 zł (art. 29 ustawy). Niższe kary - od 100 zł do 10 000 zł - grożą właścicielom i zarządcom obiektów priorytetowych, którzy nie dopełnią obowiązków dotyczących wewnętrznych instalacji.

Podsumowanie

Polska, ostatnia w Unii, wdraża dyrektywę o jakości wody pitnej. Wszystkie zmiany obowiązują od 21 maja 2026 r. Pełny tekst ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę sprawdzisz w wyszukiwarce aktów prawnych w Prostej Umowie, a powiązane orzecznictwo - w Wyszukiwarce Orzeczeń Sądowych.

Na tym kończymy serię o pięciu majowych nowelizacjach. Kolejne zmiany w prawie będziemy opisywać na bieżąco w kategorii „Nowa legislacja".

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy stanu faktycznego, treści dokumentów oraz aktualnego orzecznictwa.