Rzeczy znalezione po nowemu: krótsze terminy i nowe zasady w Kodeksie cywilnym

Zgubiony telefon, znaleziony pod ławką pęk kluczy, portfel zostawiony w autobusie? Jak ujął to wiceminister sprawiedliwości Arkadiusz Myrcha „każdy z nas zgubił kiedyś telefon, klucze, słuchawki czy plecak". Co dzieje się z takimi rzeczami w świetle prawa, kto i kiedy staje się ich właścicielem, gdzie trzeba je oddać, co z dokumentami i danymi. Reguluje ustawa o rzeczach znalezionych i Kodeks cywilny. Oba akty właśnie się zmieniły.

To trzecia z pięciu nowelizacji opisanych w naszym przeglądzie zmian z tygodnia 18–24 maja. Śledząc nową legislację w Prostej Umowie, tym razem bierzemy pod lupę rzeczy znalezione. Ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o zmianie ustawy o rzeczach znalezionych oraz ustawy Kodeks cywilny (Dz.U. 2026 poz. 184) to pierwsza systemowa reforma tych przepisów od dekady. Najważniejsze zmiany dotyczą czterech spraw: gdzie oddać znalezioną rzecz, jak szybko staje się ona czyjąś własnością, co z dokumentami i danymi osobowymi oraz od jakiej kwoty trzeba zgłaszać znalezione pieniądze.

Skąd ta zmiana?

Ustawa o rzeczach znalezionych z 2015 r. obowiązywała dekadę i zdążyła obrosnąć praktycznymi problemami. Bezpośrednim impulsem do reformy był raport Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości, przygotowany przez dr. Witolda Borysiaka na podstawie analizy odpowiedzi ponad stu starostw powiatowych, oraz sygnały samych starostów, zwłaszcza po wejściu w życie RODO. Powtarzające się pytanie brzmiało: co zrobić z zalegającymi w archiwach dowodami osobistymi i innymi dokumentami pełnymi danych osobowych. Do uregulowania tej kwestii wzywał także Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

Sejm uchwalił ustawę z poprawkami Senatu 23 stycznia 2026 r., Prezydent Karol Nawrocki podpisał ją 12 lutego 2026 r., a ogłoszenie w Dzienniku Ustaw nastąpiło 18 lutego 2026 r. Zgodnie z vacatio legis ustawa wchodzi w życie po upływie trzech miesięcy od ogłoszenia, czyli 19 maja 2026 r. Co istotne, do rzeczy znalezionych przed tą datą stosuje się przepisy dotychczasowe.

Gdzie i komu oddać znalezioną rzecz?

Pierwsza zmiana porządkuje sprawę do którego starosty trafia zgłoszenie. Dotąd ustawa dopuszczała tu pewną dowolność. Po nowelizacji zasada jest jednoznaczna. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o rzeczach znalezionych:

Kto znalazł rzecz i nie zna osoby uprawnionej do jej odbioru lub nie zna jej miejsca pobytu, niezwłocznie zawiadamia o znalezieniu rzeczy starostę właściwego ze względu na miejsce znalezienia rzeczy (właściwy starosta).

Decyduje więc miejsce znalezienia. Jeśli rzecz znalazłeś jednak daleko od domu, możesz zawiadomić o tym albo oddać rzecz staroście właściwemu dla swojego miejsca zamieszkania (art. 5 ust. 6 i 7). Ten przekaże sprawę staroście właściwemu.

Osobno uregulowano rzeczy znalezione w budynkach publicznych i środkach transportu publicznego. Tu rzecz oddaje się zarządcy obiektu, który jeśli zna uprawnionego wzywa go do odbioru, a jeśli nie, po 30 dniach przekazuje rzecz staroście (art. 7).

Szybciej stajesz się właścicielem

Nowelizacja przeredagowała art. 187 KC, skracając terminy, po których rzecz znaleziona staje się własnością znalazcy. Zgodnie z nowym brzmieniem:

§ 1. Rzecz znaleziona, która nie zostanie przez osobę uprawnioną odebrana w ciągu 6 miesięcy od dnia doręczenia jej wezwania do odbioru, a w przypadku niemożności wezwania - w ciągu roku od dnia jej znalezienia, staje się własnością znalazcy, jeżeli uczynił on zadość swoim obowiązkom. Jeżeli jednak rzecz została oddana staroście, znalazca staje się jej właścicielem, jeżeli rzecz odebrał w wyznaczonym przez starostę terminie.

To wyraźne skrócenie. Tam, gdzie uprawnionego dało się wezwać imiennie, termin spadł z roku do sześciu miesięcy; gdy wezwanie nie było możliwe - z dwóch lat do roku. Dla znalazcy oznacza to szybsze nabycie własności. Dla osoby, która rzecz zgubiła, sygnał jest odwrotny: na odbiór jest mniej czasu, więc reagować trzeba szybciej.

Zmienił się też los rzeczy, których nikt nie odebrał. Nowy art. 187 § 2 KC dzieli je na trzy kategorie:

§ 2. Po upływie terminu do odebrania przez osobę uprawnioną rzecz znaleziona będąca zabytkiem lub materiałem archiwalnym staje się własnością Skarbu Państwa, a rzecz znaleziona umożliwiająca dostęp do pomieszczeń, pojazdów i innych zamykanych przedmiotów, w szczególności klucze, karty dostępu i piloty, lub będąca dokumentem zawierającym dane osobowe – własnością powiatu. Inne rzeczy znalezione stają się własnością powiatu po upływie terminu do ich odbioru przez znalazcę.

Zabytki i materiały archiwalne trafiają więc do Skarbu Państwa, a klucze, karty dostępu, piloty i dokumenty z danymi osobowymi do powiatu.

Koniec zalegania dokumentów w archiwach

Skoro klucze i dokumenty z danymi osobowymi stają się własnością powiatu, powstaje pytanie, co powiat z nimi robi. Odpowiada na nie nowy art. 25a ustawy o rzeczach znalezionych:

Art. 25a. W przypadku gdy rzecz znaleziona jest dokumentem zawierającym dane osobowe lub umożliwia dostęp do pomieszczeń, pojazdów i innych zamykanych przedmiotów, w szczególności klucze, karty dostępu i piloty, i stała się własnością powiatu, właściwy starosta dokonuje niezwłocznie zniszczenia rzeczy. Z czynności zniszczenia sporządza się protokół.

To koniec z dowodami osobistymi i innymi dokumentami latami zalegającymi w archiwach biur rzeczy znalezionych. Dokument pełen danych osobowych, którego nikt nie odebrał ma zostać zniszczony. Wymóg protokołu zapewnia, że zniszczenie jest udokumentowane.

Nowelizacja wprowadza też wyraźny obowiązek niezwłocznego oddania właściwemu staroście znalezionego dokumentu zawierającego dane osobowe (art. 5 ust. 3a) niezależnie od tego, czy jest to dokument papierowy, czy zapisany na nośniku elektronicznym, bo ustawa odsyła do szerokiego pojęcia „dokumentu" z Kodeksu cywilnego. Z zakresu ustawy wprost wyłączono natomiast dowody osobiste i dokumenty paszportowe. Postępowanie z nimi regulują odrębne przepisy (art. 3).

Wyższy próg dla gotówki i jawność w sieci

Dwie mniejsze, ale praktyczne zmiany. Pierwsza dotyczy znalezionych pieniędzy. Jeśli znajdziesz wyłącznie gotówkę, a jej kwota nie przekracza 5% minimalnego wynagrodzenia za pracę (w 2026 r. około 240 zł), nie masz obowiązku oddawać jej staroście (art. 5 ust. 3). Próg zastąpił sztywną, niewaloryzowaną od lat kwotę, a ponieważ jest powiązany z minimalnym wynagrodzeniem, będzie rósł automatycznie. Ten sam próg pozwala staroście odmówić przyjęcia drobnej rzeczy o niewielkiej wartości (art. 12 ust. 4).

Druga zmiana to cyfryzacja. Właściwy starosta ma obowiązek niezwłocznie udostępniać dane o rzeczach znalezionych w portalu otwartych danych (art. 15 ust. 5–7). Ogłoszenia o znaleziskach trafiają do internetu, gdzie łatwiej je znaleźć osobie szukającej swojej zguby.

Wątpliwości co do zmian

Reforma jest porządkująca, ale kilka kwestii rozstrzygnie dopiero praktyka. Pierwsza to nośniki elektroniczne. Pojęcie „dokumentu" z Kodeksu cywilnego obejmuje także dane zapisane cyfrowo, więc zgubiony telefon czy pendrive z danymi osobowymi również wpada w nowy reżim. Jak dokładnie biura rzeczy znalezionych mają obchodzić się z takimi nośnikami - ustalić ich zawartość, a potem bezpiecznie je zniszczyć?

Druga wątpliwość dotyczy znaleźnego. Znalazca nie nabywa własności dokumentu z danymi osobowymi, przechodzi on od razu na powiat i jest niszczony. Czy w takiej sytuacji znalazcy wciąż przysługuje znaleźne? Zwłaszcza że sam dokument zwykle nie ma wartości majątkowej.

Podsumowanie

Nowelizacja ustawy o rzeczach znalezionych i Kodeksu cywilnego to pierwsza od dekady systemowa reforma w tym obszarze. Skraca terminy nabycia własności, porządkuje to, do którego starosty trafia zgłoszenie, podnosi i waloryzuje próg dla znalezionej gotówki, a przede wszystkim domyka kwestię dokumentów z danymi osobowymi. Wszystkie zmiany obowiązują od 19 maja 2026 r. Pełny tekst art. 187 Kodeksu cywilnego oraz ustawy o rzeczach znalezionych sprawdzisz w wyszukiwarce aktów prawnych w Prostej Umowie, a powiązane orzecznictwo w Wyszukiwarce Orzeczeń Sądowych.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy stanu faktycznego, treści dokumentów oraz aktualnego orzecznictwa.