Strażacy OSP i ratownicy z nowymi uprawnieniami: co zmienia nowelizacja prawa o ruchu drogowym

Wypadek na wąskiej drodze dojazdowej do jeziora, druh OSP kierujący objazdem wokół miejsca pożaru – o skuteczności akcji ratowniczej decydują często drobne kwestie prawne: kto może zatrzymać ruch, jakim pojazdem wolno dojechać, kto ma prawo poprowadzić objazd. Nowelizacja prawa o ruchu drogowym, której zasadnicza część obowiązuje od 18 maja 2026 r., porządkuje właśnie te sprawy.

To kolejna z pięciu nowelizacji, które opisaliśmy w przeglądzie zmian wchodzących w życie w tygodniu 18–24 maja. Śledząc nową legislację w Prostej Umowie, tym razem bierzemy pod lupę zmiany w ruchu drogowym. Ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 180) zmienia kilka aktów naraz – Prawo o ruchu drogowym, ustawę o kierujących pojazdami i ustawę o ochotniczych strażach pożarnych, a jej wspólnym mianownikiem jest wsparcie służb ratowniczych i uporządkowanie kilku praktycznych kwestii.

Skąd ta zmiana?

Nowelizacja wyrosła z postulatów samych służb. Projekt poselski powstał w odpowiedzi na sygnały Państwowej Straży Pożarnej, środowisk ochotniczych straży pożarnych oraz podmiotów ratownictwa wodnego (WOPR), górskiego (GOPR, TOPR) i Morskiej Służby Poszukiwania i Ratownictwa. Wspólny problem polegał na tym, że w wielu realnych sytuacjach ratownicy i druhowie działali na granicy prawa albo bez jego wyraźnej podstawy.

Sejm uchwalił ustawę 23 stycznia 2026 r., Prezydent Karol Nawrocki podpisał ją w lutym, a ogłoszenie w Dzienniku Ustaw nastąpiło 17 lutego 2026 r. Ustawa wchodzi w życie etapami: część przepisów obowiązuje już od 3 marca 2026 r., a jej zasadnicza część – po upływie trzech miesięcy od ogłoszenia, czyli od 18 maja 2026 r.

Nowi uprawnieni do kierowania ruchem

Najbardziej namacalna zmiana dotyczy tego, kto może kierować ruchem na drodze. Dotąd polecenia i sygnały uczestnikom ruchu wydawali przede wszystkim policjanci oraz wąski katalog innych osób. Nowelizacja ten katalog rozszerza. Do art. 6 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym dodano zupełnie nową kategorię:

7b) ratownik wodny podczas wykonywania czynności związanych z prowadzeniem akcji ratowniczej;

Analogiczne uprawnienie zyskali strażacy ratownicy ochotniczych straży pożarnych (nowy pkt 9a). Przeredagowano też punkty dotyczące strażaków Państwowej Straży Pożarnej (pkt 9) oraz pozostałych strażaków OSP (pkt 10). Tu pojawia się istotny szczegół. Jak podkreśla portal Prawo.pl, strażacy mogą wydawać polecenia uczestnikom ruchu „także podczas wykonywania zadań ustawowych niezwiązanych bezpośrednio z akcją ratowniczą", a nie wyłącznie w czasie samej akcji.

Uprawnienie nie jest jednak bezwarunkowe. Osoby spoza służb mundurowych mogą kierować ruchem dopiero po ukończeniu odpowiedniego szkolenia, organizowanego przez wojewódzki ośrodek ruchu drogowego albo, w przypadku druhów, w ramach szkolenia ochotniczych straży pożarnych (art. 6 ust. 3a). Dlatego nowelizacja sięga też do samej ustawy o ochotniczych strażach pożarnych. Jej znowelizowany art. 11 ust. 2 brzmi:

2. W ramach szkolenia, o którym mowa w art. 8 pkt 5, są realizowane treści kształcenia przygotowujące do nabycia umiejętności prowadzenia pojazdów uprzywilejowanych oraz kierowania ruchem drogowym.

Innymi słowy, nowy druh zdobędzie umiejętność kierowania ruchem już na etapie szkolenia podstawowego. Krytycy zwracają jednak uwagę, że rozszerzony program wydłuża ten kurs, a to dodatkowe obciążenie dla osób pełniących służbę społecznie, w czasie wolnym.

Ciągnik rolniczy w akcji ratowniczej

Druga zmiana usuwa lukę, o której od dawna mówili strażacy ochotnicy. W działaniach w trudnym terenie (podtopienia, błoto, bezdroża) służby od lat wykorzystywały ciągniki rolnicze i pojazdy typu quad, choć formalnej podstawy często brakowało.

Nowelizacja rozszerza definicję z art. 2 pkt 37 Prawa o ruchu drogowym: po wyrazach „pojazd samochodowy" dodano „lub ciągnik rolniczy", a krąg uprawnionych podmiotów uzupełniono o ratownictwo wodne, górskie i Morską Służbę Poszukiwania i Ratownictwa. Jak ujął to portal Prawo.pl, nowela rozszerza definicję „pojazdu używanego do celów specjalnych", a „ogólnie rzecz biorąc chodzi o pojazdy typu quad używane podczas akcji przez służby". Analogiczne uzupełnienie o ciągnik rolniczy wprowadzono w art. 53 ustawy, regulującym pojazdy uprzywilejowane.

Łatwiejsze i tańsze zezwolenia na pojazdy uprzywilejowane

Trzeci blok zmian w ustawie o kierujących pojazdami upraszcza system zezwoleń na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi. Najważniejszy jest nowy art. 109a:

Art. 109a. Zezwolenie na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym wydane w trybie art. 109 ust. 1, 5 lub 5a, uprawnia do kierowania dowolnym pojazdem uprzywilejowanym w zakresie kategorii prawa jazdy określonych w zezwoleniu.

Dotąd zakres zezwolenia bywał wąsko związany z konkretnym pojazdem lub podmiotem. Nowy przepis wprowadza zasadę uniwersalności: kto ma zezwolenie, może prowadzić każdy pojazd uprzywilejowany w granicach posiadanych kategorii prawa jazdy. Towarzyszą temu dodane ustępy 2b–2d art. 109, doprecyzowujące, jak zakres zezwolenia wpisuje się do samego dokumentu.

Druga zmiana ma wymiar finansowy. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 109 ust. 6:

6. Wydanie zezwolenia na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi ochotniczych straży pożarnych, podmiotów uprawnionych do wykonywania ratownictwa wodnego, podmiotów uprawnionych do wykonywania ratownictwa górskiego oraz Morskiej Służby Poszukiwania i Ratownictwa jest zwolnione z opłaty.

Dla małych jednostek OSP, działających często na skromnych budżetach, zniesienie opłaty za każde zezwolenie to realne, choć niewielkie, odciążenie.

Koniec zdalnych kursów reedukacyjnych

Czwarta zmiana dotyczy kierowców kierowanych na kursy reedukacyjne. Takie kursy przechodzą m.in. osoby, które prowadziły pojazd po alkoholu lub przekroczyły limit punktów karnych. W okresie, gdy część szkoleń przeniosła się do internetu, również kursy reedukacyjne bywały prowadzone zdalnie. Nowelizacja to ucina, znowelizowany art. 100 ust. 4 ustawy o kierujących pojazdami brzmi:

4. Kursy reedukacyjne, o których mowa w ust. 2 i 3, są prowadzone, z wyłączeniem możliwości odbycia szkolenia z wykorzystaniem środków porozumiewania się na odległość, przez osoby posiadające odpowiednią specjalistyczną wiedzę w tym zakresie.

Od teraz kurs reedukacyjny trzeba odbyć stacjonarnie. Ministerstwo Infrastruktury argumentuje, że doświadczenia z formą zdalną pokazały jej ograniczoną skuteczność edukacyjną.

Podsumowanie

Pełny tekst Prawa o ruchu drogowym oraz ustawy o kierujących pojazdami sprawdzisz w wyszukiwarce aktów prawnych w Prostej Umowie, a pierwsze orzeczenia dotyczące zakresu nowych uprawnień – gdy zaczną zapadać – w Wyszukiwarce Orzeczeń Sądowych.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy stanu faktycznego, treści dokumentów oraz aktualnego orzecznictwa.